ویرایش یک NGO سازمان مردم نهاد، غیر سیاسی، غیر دولتی، غیر انتفاعی- با هویت حوزوی- تاسیس سال 1428/1386/2007
 
شنبه 23 آذر 1398
  Islamic Strategic Studies Institute  = www.isin.ir
موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام
 
   

 شما اینجا هستید : موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام > نقشه مسائل > نقشه اسماء الله

نقشه اسماء الله

بسم الله الرحمن الرحیم

موضوع بحث: « نقشه اسماء الله » چیست؟ چه کاربردی دارد؟

مساله بحث: اسماء الهی، منشاء پیدایش موجودات و روابط میان آنها هستند و کل هستی را شکل می‌بخشند، چگونه می‌توان از کمیت و کیفیت و روابط میان اسماء الهی، نقشه‌ای از هستی را به‌دست آورد و براساس آن، نقشه تمدنی برای زندگی بشر ترسیم نمود؟

فرضیه بحث:

1. هستی، تجلی اسماءالله است.

2. اسماءالله دارای نظام است (یعنی براساس قواعد و ضوابط وجودی، تکثیر یافته‌اند لذا برخی اسماء، ریشه‌ای هستند و برخی شاخه‌ای و از ترکیب آنها نیز ظهور و تجلیات جدید حاصل می‌شود.)

3. کشف معادلات وجودی حاکم بر اسماءالله (نقشه اسماءالله) یکی از راه‌های کشف نقشه هستی و نقشه تمدنی است.

 تبیین بحث:

یکی از سرفصل‌های عرفان نظری، بحث و بررسی «اسماء و صفات الهی و نظام حاکم بر آنها» است؛ علامه طباطبایی در «رساله الاسماء» خود که در ضمن رسائل توحیدیه ایشان منتشر شده است روایتی را از کتاب کافی از امام صادق علیه‌السلام در توضیح اسماءالله نقل کرده‌اند که عین روایت از کتاب کافی به شرح زیر است:

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه‌السلام قَالَ:

إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى خَلَقَ اسْماًبِالْحُرُوفِ غَيْرَ مُتَصَوَّتٍ وَ بِاللَّفْظِ غَيْرَ مُنْطَقٍ وَ بِالشَّخْصِ غَيْرَ مُجَسَّدٍ وَ بِالتَّشْبِيهِ غَيْرَ مَوْصُوفٍ وَ بِاللَّوْنِ غَيْرَمَصْبُوغٍ مَنْفِيٌّ عَنْهُ الْأَقْطَارُ مُبَعَّدٌ عَنْهُ الْحُدُودُ مَحْجُوبٌ عَنْهُ حِسُّ كُلِّ مُتَوَهِّمٍ مُسْتَتِرٌ غَيْرُ مَسْتُورٍ فَجَعَلَهُ كَلِمَةًتَامَّةً عَلَى أَرْبَعَةِ أَجْزَاءٍ مَعاً لَيْسَ مِنْهَا وَاحِدٌ قَبْلَ الْآخَرِ فَأَظْهَرَ مِنْهَا ثَلَاثَةَ أَسْمَاءٍ لِفَاقَةِ الْخَلْقِ إِلَيْهَاوَ حَجَبَ مِنْهَا وَاحِداً وَ هُوَ الِاسْمُ الْمَكْنُونُ الْمَخْزُونُ فَهَذِهِ الْأَسْمَاءُ الَّتِي ظَهَرَتْ فَالظَّاهِرُ هُوَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى وَ سَخَّرَ سُبْحَانَهُ لِكُلِّ اسْمٍ مِنْ هَذِهِ الْأَسْمَاءِ أَرْبَعَةَأَرْكَانٍ فَذَلِكَ اثْنَا عَشَرَ رُكْناً ثُمَّ خَلَقَ لِكُلِّ رُكْنٍ مِنْهَاثَلَاثِينَ اسْماً فِعْلًا مَنْسُوباً إِلَيْهَا فَهُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لَا نَوْمٌ الْعَلِيمُ الْخَبِيرُ السَّمِيعُ الْبَصِيرُالْحَكِيمُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ الْمُقْتَدِرُ الْقَادِرُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْبَارِئُ الْمُنْشِئُ الْبَدِيعُ الرَّفِيعُ الْجَلِيلُ الْكَرِيمُ الرَّازِقُ الْمُحْيِي الْمُمِيتُ الْبَاعِثُ الْوَارِثُ فَهَذِهِ الْأَسْمَاءُ وَ مَا كَانَ مِنَ الْأَسْمَاءِ الْحُسْنَى حَتَّى تَتِمَّ ثَلَاثَ مِائَةٍ وَ سِتِّينَ اسْماًفَهِيَ نِسْبَةٌ لِهَذِهِ الْأَسْمَاءِ الثَّلَاثَةِ وَ هَذِهِ الْأَسْمَاءُالثَّلَاثَةُ أَرْكَانٌ وَ حَجَبَ الِاسْمَ الْوَاحِدَ الْمَكْنُونَ الْمَخْزُونَ بِهَذِهِ الْأَسْمَاءِ الثَّلَاثَةِ وَ ذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى قُلِ ادْعُوااللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ أَيًّا ما تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى (کافی ج1ص113)

ترجمه تفسیری: «خداوند ظهوری از ذات مقدسش را تجلی داد که هیچ کلمه‌ای قادر به بیان آن نبود، و هیچ پدیده‌ای هیچ شباهتی با آن نداشت، هیچ حد و مرزی نداشت، هیچ ذهن و فکری قدرت ادراک آن را نداشت، چنان ظهوری داشت که نورش او را از دید مخفی کرده بود؛ خداوند این ظهور را به چهارگونه تجلی نشان داد که همه با هم یک حقیقت را نشان می‌دادند، از آن چهار تجلی، سه تجلی‌اش را آشکار کرد و یک تجلی‌اش را در ذات مقدس نگاه داشت؛ هر کدام از این سه تجلی، را به چهارگونه بروز و ظهور مجدد داد که در نتیجه دوازده تجلی عظیم الهی شکل گرفت؛ سپس هر کدام از این دوازده تجلی را در سی قالب ظهور داد و اینگونه بود که سیصد و شصت اسم برای ذات مقدس او پدید آمد.»

علامه طباطبایی براساس برهان فلسفی و متن روایت فوق، درختی از این اسماء را به شکل زیر ترسیم نموده‌اند که تصویر آن در همان کتاب آمده است:


در توضیح این بحث، می‌فرمایند: این روایت از روایات تابناکی است که با همه اختصارش بیانگر مطالب ذیل است: چگونگی حقیقت اسماء و وابستگی حقیقی آنها با یکدیگر 2. نحوه تعدد آنها و تعدد اسماء جزیی به‌واسطه نسبت با اسماء کلی 3. نحوه نیاز خلق به آنها که همان نیاز ذاتی و وابستگی وجودی است 4. اینکه این ترتیب و نزول، یک امر حقیقی است و اعتباری و توهمی نیست 5. ظهوری که مختص ذات الهی باقی ماند ظهور «احدیت» است و سه ظهوری که خلقت به آنها نیاز داشت ظهور «الله و تبارک و سبحان» است که معادل هویت الهی و جمال الهی و جلال الهی است.

نتایج، آثار و لوازم پذیرش فرضیه:

اگر هر کدام از اسماء الهی را یک نیاز خلقت ببینیم می‌توان گفت که ساختار خلقت برای رسیدن به کمال خود نیازمند موارد زیر می‌باشند: (دقت شود که اینها نیازهای خداوند نیستند بلکه نیازهای خلقت برای کسب از خداوند هستند.) براساس هر یک از این اسماء، می‌توان فرآیند یا فرآیندهایی را در زندگی بشر، معادل‌سازی کرد، برخی از این موارد در جدول زیر آمده است:

ردیف

اسم الله

معادل نیازی و فرآیندی هر یک از اسماء الله

1

حق

نیاز به تشخیص واقعیت‌های خودبنیاد و تکیه و تعلق به آنها


2

احد واحد

(الاول و الاخر،‌ الظاهر و الباطن)

احد= نیاز به خودیابی متمرکز

واحد= نیاز به یکپارچگی و انسجام در زندگی

نیاز به انسجام ظاهر و درون

3

ذوالجلال و الاکرام

(حیّ، قیوم، قدوس)

نیاز به تسلط بر زندگی و مدیریت برای بقاء

4

علیم

(محیط، شهید، خبیر، حکیم،‌ عالم‌الغیب، سمیع، بصیر، حفیظ، لطیف)

نیاز به آگاهی‌های معتبر (آگاهی از آثار موجودات و آگاهی از منشاء این آثار)

نیاز به پیش‌بینی و حدس روشمند در مورد وقایع احتمالی آینده و گذشته

5

قادر، قدیر، ذوالقوه، مقتدر، متکبر، مهیمن

نیاز به نیروی پیش‌ران برای رسیدن به اهداف

نیاز به برتری نسبت به رفباء

6

خالق، باری

نیاز به خلاقیت و نوآوری

7

رحیم، ، رحمان، ودود

نیاز به ایثار و همدردی و کمک و رفع نقص‌ها

8

حلیم،‌ غفور، تواب، عفُوّ

نیاز به گذشت

9

شاکر، ذوالفضل

نیاز به قدردانی و ابراز لطف

10

متعال

نیاز به اشراف و احاطه بر کل

11

قریب

نیاز به ارتباط مستقیم با منابع

12

عظیم

نیاز به گستردگی

13

مجید

نیاز به سروری و برتری حقایق

14

ولیّ

نیاز به همراهی و یکرنگی

15

رضیّ

نیاز به احساس آرامش در اثر رسیدن به مطلوب

16

نور

نیاز به شفاف‌سازی

17

محیی

نیاز به حرکت‌سازی

18

جبار

نیاز به متوقف‌سازی و تسلط بر حرکت‌ها

19

ملک

نیاز به مدیریت نیروها

20

عزیز

نیاز به استقلال

21

غنی

نیاز به عدم وابستگی و خوداتکایی

22

حمید

نیاز به ستودگی

23

واسع

نیاز به گسترش

24

بدیع

نیاز به نوآوری

25

رب

نیاز به پرورش دادن و پرورش یافتن

26

مومن

نیاز به باورهای محکم

27

سلام

نیاز به صلح و آرامش

28

مصور

نیاز به بسته‌بندی و حد و اندازه تعیین کردن

29

رزاق

نیاز به پشتیبانی کردن

30

فتاح

نیاز به گشودن راه‌ها و بن‌بست‌ها

31

قابض و باسط

نیاز به محدودسازی و نامحدودسازی

32

معز و مذل

نیاز به محکوم‌سازی و برتری‌سازی

33

عدل

نیاز به توازن

34

مقیت

نیاز به خشم

35

جلیل

نیاز به بزرگواری

36

رقیب

نیاز به همراهی مستمر

37

شهید

نیاز به آگاهی مستقیم

38

باعث

نیاز به فعال‌سازی

39

وکیل

نیاز به نیابت و واگذاری

40

محصی

نیاز به حساب و کتاب

41

مقدم موخر

نیاز به تغییر

42

جامع

نیاز به احاطه

43

ضار و نافع

نیاز به از بین بردن و نیاز به رشد دادن

44

وارث

نیاز به مدیریت اموال

45

صبور

نیاز به تحمل

 مباحث و مفاهیم کلیدی مرتبط به این بحث:

 

 

مشهد مقدس - چهارراه زرّینه - خیابان شهید محسن کاشانی - کاشانی۲۵ - تلفن05132285800 info@isin.ir