ویرایش یک NGO سازمان مردم نهاد، غیر سیاسی، غیر دولتی، غیر انتفاعی- با هویت حوزوی- تاسیس سال 1428/1386/2007
 
شنبه 23 آذر 1398
  Islamic Strategic Studies Institute  = www.isin.ir
موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام
 
   

 شما اینجا هستید : موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام > توصیف و تبیین اصول و مبانی فکری > فهرست جامع مبانی و توضیح اجمالی آنها

فهرست جامع مبانی در یک منظومه فکری و توضیح اجمالی آنها

مبنای مورد نظر

تعریف و توصیف

هستی شناسانه

هستی = شبکه وجودی گسترش یافته از وحدت بی‌نهایت(خداوند) به کثرت(مخلوقات)، بهم‌پیوسته، دارای مراتب تشکیکی و حرکت از قوه به فعل و نظام علت‌ومعلولی

جهان، دارای ساختار و فرآیندهای ثابت ولی طیف‌دار و فازی است.

ساختارها و قوانین طبیعی، زیرساخت‌های معرفت و حرکت موجودات هستند. ادامه...

معرفت شناسانه

معرفت= باور صادق موجّه

واقعیت، قابل دسترسی ذهنی است، ثابت است در عین حرکت تکاملی، مرکب و دارای ابعاد و سطوح و مراتب است. (مبناگروی + رئالیسم پیچیده)

واقعیت‌های بنیادین قابل کشف برای همگان و مشترک میان آنها وجود دارد.

ادراکات انسان بر پایه بدیهیات و علم حضوری، براساس ساختار و قانون مشخص ذهنی، گسترش پیدا می‌کنند و این گسترش قابل ردیابی است.

معرفت‌های بنیادین بدیهی و برهان و محصولات برهانی اعتبار معرفتی دارند و کاشف از واقع هستند.

معیار صدق، مطابقت با واقع و انسجام درونی است.

تحلیل نظریه‌ها در دستگاه ارزیابی برهانی، معتبر است.  ادامه... 

انسان شناسانه

انسان = موجود متفکر با قابلیت عبور از محدودیت‌ها و اتصال به بی‌نهایت (حیّ متالّه)

انسان، در شبکه هستی، معنادار است.

انسان، قدرت حرکت در شبکه هستی را دارد. (اختیار دارد)

برای هر حرکتی، نیازمند تنظیم ابعاد و سطوح خود با دیگر موجودات در شبکه هستی است. (مقید به ساختار و قوانین است و اختیار محض ندارد.)

انسان موجودی است با ظرفیت منطقی بودن و خیرطلبی، به‌همراه ظرفیت هواپرستی و شرّرسانی.

انسان قدرت ایجاد تغییر در امور و حوادث و نتایج را در محدوده ساختارهای قابل انعطاف هستی دارد.

انسان وجدان دارد و حقیقی بودن و خیر بودن برخی امور برای او قابل انکار درونی نیست و به‌همین دلیل نمی‌تواند به فضای «نسبت مطلق» تکیه کند.

انسان براساس محاسبه نفع و ضرر تصمیم‌گیری می‌کند.

این نفع‌وضرر فقط منحصر در عالم حسی فردیِ او نیست و برآیند نفع‌وضرر در کل شبکه هستی در امتداد ابدیت باید محاسبه شود. ادامه... 

روش شناسانه

روش= نظم‌دهی به فرآیند انجام یک کار

روش‌های سه‌گانه مشاهده تجربی، برهان عقلی، شهود قلبی برای کشف واقعیت‌ها، معتبرند.

ترکیب روش‌های کمّی، کیفی به بهینه‌سازی فرآیند تحقیق کمک می‌کند.

ترکیب روش استقرایی و قیاسی به بهینه‌سازی فرآیند تحقیق کمک می‌کند.

رویکرد میان‌رشته‌ای به بهینه‌سازی فرآیند تحقیق کمک می‌کند.

روش الگوریتمی شش مرحله‌ای برای کشف واقعیت‌ها، روش منتخب است. (الگوریتم تحقیق شش مرحله‌ای) ادامه... 

ارزش شناسانه

ارزش‌ها اعتباری هستند ولی صِرفا قرارداد و اعتبار و توافق افراد با یکدیگر نیستند، بلکه دارای منشاء انتزاع حقیقی می‌باشند و تمام قواعد و قوانین حاکم بر منشاء انتزاعشان بر آنها نیز حاکم است.

گزاره‌های توصیفی که بیانگر دانش‌ها هستند با ضمیمة یک گزارة توصیف‌کنندة یک ضرورت بنیادین در ساختار خلقت یا ساختار انسان، به گزاره‌های توصیه‌ای که بیانگر ارزش‌ها هستند منتهی می‌شوند.

در مقام کشف حقایق، ارزش‌های خاص افراد نباید دخیل باشند. (اما ارزش‌های عام یا بنیادین و ساختاری، بنابه ضرورت ساختاری دخیل هستند). ادامه... 

جامعه شناسانه

جامعه یعنی هم‌زیستی تعدادی از خانواده‌ها یا افراد که منجر به شکل‌گیری تعاملات حقوقی، مالی، انضباطی و مدیریتی ، فرهنگی و ارزشی شود.

شکل‌گیری جامعه تابعی از شکل‌گیری ساختارهای ارتباطی است.

جامعه دارای ماهیت مستقل از افرادش نیست اما دارای هویت مستقل منتزع از افرادش می‌باشد و به‌همین دلیل ارزش افزوده بر هویت فردی افراد دارد و سبب ایجاد تغییروتحول در زندگی افراد می‌شود، لذا با متغیر «جامعه» و «هویت جمعی» باید مانند یک متغیر واقعی رفتار کرد و در کشف قوانین و قواعد و ساختارهایش کوشید. (قانونمندی جامعه)

در ارتباط میان اصالت فرد و اصالت جمع، قاعده اولیه «اصالت فردِ در ضمن شبکه هستی» است. یعنی هر فردی حق دارد هر چه می‌خواهد اِعمال کند به‌شرطی که ابدیتش، روحش، محیط و دیگران ضرر نکنند.

در تعارض میان اصالت فرد و جمع،‌ در صورتی‌که بقاء جمع غیرمُجرم متوقف بر از بین رفتن فرد باشد، اصالت با جمع است. ادامه... 

علم شناسانه

علم= تک گزاره یا مجموعه گزاره‌هایی که توصیف یا تبیین موجّة از واقعیت را ارائه می‌کنند.

علوم تجربی= توصیف و تبیین پدیده‌های محسوس برای دست‌یابی به قدرت کنترل آنها

علوم انسانی= توصیف و تبیین ابعاد مختلف رفتار انسانی برای دست یابی به پیش‌بینی و کنترل آنها

علم دینی= گزارش روشمند و نظام‌مند از توصیف و تبیین دین نسبت به پدیده‌های هستی و انسانی

علوم انسانی، عینی و ناظر به واقع هستند.

تولید علم براساس روش تجربه و برهان و شهود انجام‌پذیر است.

علم دینی، متن محور است و براساس روش برهانی شدة «اصول فقه» قابل دست‌یابی است. ادامه... 

دین شناسانه

دین، مجموعه گزاره‌های توصیفی و توصیه‌ای است که دارای منشاء وحیانی است و خطاب به بشر برای زندگی بشر ارائه شده است.

زبان دین، واقع‌گراست و توصیف‌های او کاشف از حقایق هستی می باشند و توصیه‌های او دارای منشاء انتزاع حقیقی هستند.

زبان دین چند لایه است و مراتب متعددی از معنای مطابق با واقع را در بر دارد.

دین به‌صورت حداکثری، نسبت به تمام شؤون زندگی انسان حساسیت نشان داده است و نظر داده است.

دين، مجموعه‌يي از عناصر و گزاره‌هاي بهم‌پيوسته و نظام‌مند است

اين عناصر و اجزاء‌،‌ تابع اهداف دين هستند و هدف‌گراييِ دين، به اين عناصر شكل مي‌دهد و ساختار ارتباطي آنها با يكديگر را تعيين مي‌كند.

اتحاد مبدء پيدايش دين با مبدء پيدايش هستي، پل ارتباطي دين با واقعيت‌هاست و بر اين اساس، برنامه‌هاي دين جلوه‌هايي از معادلات واقعي است و برنامه‌هاي دين، مدل‌ كردنِ واقعيت‌ها است.

دين، اهداف و برنامه‌هاي خود را اولويت‌بندي مي‌كند.

دين، برای تعامل با عناصر محيطيِ خود برنامه دارد.

دين، براي شكل‌دهي به عناصر محيطيِ خود برنامه‌ دارد و آرمان‌ها و هنجارها را در چهارچوب اهدافِ خود تغيير و تحول مي‌بخشد.

دين از تضاعف نيروبخشي[1] براي حركت به سمت هدف برخوردار است.

فهم دین ممکن و ضابطه‌مند است و رویکرد اکتشافی دارد. (کشف مراد شارع)

فهم دین،‌ بشری و خطاپذیر و قابل اصلاح و ارتقاء است.

نتایج فهم روشمند دین،‌ قابل استناد به دین است. (استناد مشروط به اینکه مخاطب بداند این استناد، استناد علمی است (حجیت)، نه استناد واقعیِ وجودی)

شناخت دين از طريق تحليل گزاره‌هاي نگرشي، راهبردي و راهكاري ممكن است.

یافته‌های قطعی عقل و تجربه بشری، مورد تایید دین هستند اما دینی نیستند (مُبرِز فعل تکوینی الهی و علم الهی در آنها، وحی نیست.)

برنامه‌هاي دين،‌ قابليت خود تنظيمي دارد؛ تعادل‌گرا و تكاملي است.

برنامه‌هاي دين، در فرآيندي پيوسته و مستمر و تدريجي تحقق مي‌يابند.

هويت و برنامه‌هاي دين را مي‌توان از منظرِ "محرك_ پاسخ" مطالعه كرد. دين داراي شبكة عصبي منسجم و در تحت مديريت اهداف است كه نسبت به محرك‌ها واكنش نشان مي‌دهد.[2]

گزاره‌هاي دين را بايد در عرصة اهداف و اولويت‌هاي آن بررسي كرد.

سيستم دين از سه خُرده سيستمِ نگرشي، قانوني و فرهنگي تشكيل شده است.

اين خُرده سيستم‌ها، مسئوليت تقسيم كار و فعاليت‌ها را در سيستم اصلي به‌عهده دارند.

بخش استراتژيك هر سيستمي از سه مولفة: تعادل حياتي، ميدان‌هاي نيرو و برآيندبُرداري تشكيل مي‌شود. تعادل حياتي،نقطه ثقلي است كه مجموعة سيستم خود را براساس آن متعادل مي‌كند و محيط دروني خود را ثبات مي‌بخشد و بين نيروهاي دروني و بيروني موازنه برقرار مي‌كند.ميدان نيرو، صافيِ كليّة ارتباطات در راستاي تحقق اهداف است كه نيروهاي سوق‌دهنده و بازدارنده را فعال مي‌كند. برآيند‌بُرداري، ابزار اندازه‌گيريِ نيروها و عوامل علّي و محرك‌هاي سيستم هستند. در اين تحليل، سطوح تعامل عوامل با يكديگر مشخص مي‌شود.

در سيستم دين نيز اين سه مولفه به‌وضوح وجود دارند:

تعادل حياتي در دين، طيف اهداف دين است كه نقطه ثقلِ فازي‌يي است كه مجموعة گزاره‌هاي دين را منسجم و متعادل كرده و موازنه‌هاي لازم بين محرك‌ها و پاسخ‌ها را ايجاد مي‌نمايد.

ميدان‌هاي نيرو در دين، حداقل‌ها و حداكثرهايي است كه در موضوعات مختلف توسط دين تعيين شده است. اين حداقل و حداكثرها،‌ مرزها و حدودي هستند كه به‌عنوان صافيِ جهت‌دهنده به كليّة ارتباطات ميان‌گزاره‌يي در عرصة دين و صافيِ فعاليت‌ها در عرصة دين‌داري عمل مي‌كنند.

برآيندبُرداري در دين، گزاره‌هايي هستند كه سطوح و لايه‌ها و معادلاتِ كلي‌ را بيان مي‌كنند و رابطة بين آنها را تبيين مي‌نمايند. اين گزاره‌ها توسط علمِ "‌قواعدفقه" و علمِ "اصول‌فقه" به‌تفصيل تعريف و توصيف شده‌اند. ادامه... 

تاریخ شناسانه

تاریخ مانند جامعه دارای ماهیت مستقل از جوامع و افراد نیست اما دارای ماهیت مستقل منتزع از افرادش می‌باشد و برهمین اساس دارای قانونمندی است

 (قانونمندی تاریخ = وجود قوانین پایه در ساختار زندگی انسان که فارغ از بُعد زمانی و مکانی، بر جوامع انسانی حاکم است.) ادامه... 

عرف شناسانه

عرف = برآیند ادراکات ناخودآگاه دارای ساختار وجودی عمومی (سیستم پایه ذهن و تفکر و احساس و رفتار انسانی) + تمایلات + توهماتی که ذهن براساس تمایلات خلق می‌کند. 
 بنابراین «عرف» قانون و ساختارپذیر است و قابل کشف و ضابطه‌مندی؛ و به همین دلیل قابل ساخته‌شدن یا تغییر برنامه‌ریزی شده است.
اشتراک عام انسانی در یک امر، نشان‌دهنده زیرساختی بودن آن در تمام انسان‌هاست و تغییرناپذیر است و پل ارتباط محتویات نسبی درونی افراد با واقعیات ثابت بیرونی. ادامه...

 

 

مشهد مقدس - چهارراه زرّینه - خیابان شهید محسن کاشانی - کاشانی۲۵ - تلفن05132285800 info@isin.ir